Δευτέρα, 9 Ιουλίου 2012

Οι μέλισσες πεθαίνουν...



Από το 2006, οι ευρωπαϊκές μέλισσες εγκαταλείπουν μαζικά και φαινομενικά αναίτια τις αποικίες τους με ρυθμούς ανησυχητικούς στην Αμερική, κυρίως, αλλά και στην Ευρώπη και την Ασία. Η μόνη απρόσβλητη ήπειρος φαίνεται να είναι αυτή της Αυστραλίας. Το φαινόμενο έχει και όνομα: Διαταραχή κατάρρευσης της αποικίας, colony collapse disorder ή CCD, όπως έγινε παγκοσμίως γνωστό, και έχει προκαλέσει μελέτες επί των μελετών, που ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν τα αίτια και τους τρόπους επίλυσης του προβλήματος, αφού οι μέλισσες, πέραν του ρόλου τους στην οικονομία, καθώς πολλές καλλιέργειες γονιμοποιούνται μέσω των μελισσών, αποτελούν και κύριο παράγοντα στην οικολογική ισορροπία του πλανήτη, ως βασικό "εργαλείο" αναπαραγωγής άγριων φυτών.

Το φαινόμενο έχει ειδικότερα εμφανιστεί στην Βόρειο Αμερική αρχικά, από το τέλος του 2006, και τελικά παρατηρήθηκε επίσης στο Βέλγιο, την Γαλλία, την Ολλανδία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, με πρόσφατες αναφορές και από Ελβετία και Γερμανία, και μία ξαφνική αύξηση της τάξης άνω του 50% στην Ιρλανδία. Πιθανά περιστατικά σημειώθηκαν και στην Ταϊβάν, από τον Απρίλη του 2007.

Μιλάμε για μια πολύ σοβαρή κατάσταση, αφού μια πιθανή εξαφάνιση των μελισσών, σε περίπτωση που δεν καταφέρουμε να λύσουμε το πρόβλημα, θα οδηγούσε στην διατάραξη της τροφικής αλυσίδας, αφού πάμπολλα φυτά και δέντρα βασίζονται αποκλειστικά στις μέλισσες για την αναπαραγωγή τους, και αυτό θα σήμαινε εξαφάνιση και αυτών των ειδών, και άρα μείωση της ποικιλίας και της ποσότητας τροφής και για τα ζώα και για τους ανθρώπους, οδηγώντας σε περαιτέρω διαταραχή της τροφικής αλυσίδας. Οι επιπτώσεις είναι πραγματικά ανυπολόγιστες! Ο πλανήτης ήδη υποφέρει.


Πρόσφατα κυκλοφόρησαν μελέτες και πρωτοσέλιδα ότι δήθεν το πρόβλημα λύθηκε, ότι βρέθηκε η αιτία της κατάρρευσης των αποικιών. Η αλήθεια, όμως, είναι πως μόλις αγγίζουμε το πρόβλημα και αυτό που ανακαλύπτουμε δεν είναι ελπιδοφόρο.  Σύμφωνα με μία μελέτη, μια νέα γενιά εντομοκτόνων, τα νεονικοτονοειδή, που χρησιμοποιούνται ευρέως τα τελευταία χρόνια, επηρεάζουν το σύστημα προσανατολισμού των μελισσών. Μια άλλη μελέτη παρατήρησε τα αποτελέσματα των χαμηλών επιπέδων φυτοφαρμάκων στην παραγωγή του μπάμπουρα. Αλλά η πιο πολυσυζητημένη μελέτη, από μια ομάδα του Χάρβαρντ, ανακάλυψε πως αποικίες που τράφηκαν με νέκταρ δημητριακών επικαλυμμένο με νεονικοτινοειδή κατέρρευσαν με τρόπους παρόμοιους με αυτούς του φαινομένου CCD. Κατέληξε η ομάδα πως τα νεονικοτινοειδή είναι η πιθανή αιτία της κατάρρευσης των αποικιών παγκοσμίως, από το 2006.

Ακολούθησαν δραματικά πρωτοσέλιδα. "Το μυστήριο της εξαφάνισης των μελισσών λύθηκε!", ανακοίνωσε το Ρόιτερς. Μακάρι να ήταν έτσι! Ακόμα κι αν απαγορεύονταν τα νεονικοτινοειδή αύριο, οι μέλισσες θα είχαν ακόμα πρόβλημα. Οι πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν πως τα χαμηλά επίπεδα νεονικοτινοειδών ίσως επηρεάζουν μακροπρόθεσμα τον βαθμό θνησιμότητας, αλλά δεν αποδεικνύουν, δυστυχώς, ότι προκαλούν το CCD, ούτε εξηγούν το μέγεθος των απωλειών αποικιών των τελευταίων χρόνων.

Πιο συγκεκριμένα, το CCD είναι το φαινόμενο κατά το οποίο η πλειοψηφία των μελισσών εγκαταλείπουν μια υγιή αποικία εντελώς ξαφνικά, συνήθως μέσα σε διάστημα δύο βδομάδων, αφήνοντας πίσω τη βασίλισσα, πολύ μέλι και "μωρά" μέλισσες, χωρίς κανένα σημάδι ασθένειας που θα μπορούσε να εξηγήσει την κατάρρευση της αποικίας. Αυτό είναι τόσο ανεξήγητο και παράλογο, όπως αν άφηνε συνειδητά μια μάνα τα παιδιά της εκτεθειμένα στον κίνδυνο.
 
 Μια αποικία που εγκατέλειψε την κυψέλη της, δημιουργεί νέο μελίσσι λίγες μέρες αργότερα.

 Επιστρέφοντας στην κυψέλη.
Όμως, σύμφωνα με εντομολόγους, υπάρχει μια κάποια τάση υπερβολής και εμμονής με το όλο θέμα, από όλες τις πηγές, τόσο από τα μίντια, όσο και από τους ίδιους τους μελισσοκόμους. Ο Ντένις Βαν Ένγκελσντορπ, ο οποίος πρώτος ανακάλυψε την διαταραχή λέει "Είναι σαν να λέμε πως όλοι πεθαίνουν από καρδιά, ενώ στην πραγματικότητα πεθαίνουμε από ένα σωρό αιτίες".
Νεκρή μέλισσα λόγω χειμώνα.

Οι μέλισσες υποφέρουν από παράσιτα, μύκητες και βακτήρια, αλλά και από ιούς. Καμιά φορά ψοφάνε από την πείνα και ναι, φυσικά και δηλητηριάζονται από φυτοφάρμακα, όταν καμιά φορά τις ψεκάζουν κατά λάθος, αλλά και όταν εκτίθενται σε μικρότερες ποσότητες, αναπτύσσοντας νευρολογικές διαταραχές και διαταραχές ανάπτυξης. Η αλήθεια είναι πως δεν πεθαίνουν και τόσες πολλές από το CCD.

Αν και έχει πεθάνει το ένα τρίτο των μελισσών στην Αμερική από τον χειμώνα του 2007, ένα ποσοστό πολύ υψηλότερο του 15% που θεωρείται αποδεκτό από τους μελισσοκόμους, μόνο λίγες απώλειες αποδίδονται στο CCD. Το 2008, οι μελισσοκόμοι ανέφεραν συμπτώματα CCD στο 60% αποικιών που πέθαναν. Πέρυσι, δεν υπήρξε ούτε μία επιβεβαιωμένη υπόθεση CCD, σύμφωνα με τον Βαν Ένγκελσντορπ. Οι ετήσιες χειμερινές απώλειες ήταν το ίδιο δριμείες όπως τα προηγούμενα χρόνια, αλλά συνήθως οφείλονται σε άλλους παράγοντες. Κι αυτό παρά την συνεχή και αυξανόμενη χρήση των νεονικοτινοειδών.

Οι πρόσφατες έρευνες για τα νεονικοτονοειδή είναι επίσης υπό αμφισβήτηση. Η Bayer CropScience, παρασκευαστές ευρέως χρησιμοποιούμενων νεονικοτονοειδών, είπε πως η δοσολογία που δόθηκε στις μέλισσες στις πρόσφατες έρευνες ήταν υψηλότερη από την πιθανή δοσολογία στην οποία εκτίθενται στο περιβάλλον. Η μελέτη του Χάρβαρντ, που συνέδεσε το CCD με τα νεονικοτονοειδή επικρίθηκε πολύ. Ο Βαν Ένγκελσντορπ θεωρεί ντροπή την μελέτη του Χάρβαρντ, καθώς οι αποικίες ταΐστηκαν αστρονομικά επίπεδα νέκταρ επικαλυμμένου με νεονικοτονοειδή, ενώ το δείγμα των μελισσών ήταν πολύ μικρό, και τα συμπτώματα των αποικιών που τελικά είχαν πρόβλημα δεν ήταν παρόμοια με τα συμπτώματα της διαταραχής CCD. Ο Τσένσενγκ Λου, που συνέγραψε τη μελέτη του Χάρβαρντ, συνέκρινε τα ευρήματα με αυτά της Ρέιτσελ Κάρσον, το βιβλίο της οποίας Σιωπηλή Άνοιξη, που εκδόθηκε πριν από 50 χρόνια, συνέδεε τα φυτοφάρμακα με την μείωση του πληθυσμού των πουλιών και τον καρκίνο στους ανθρώπους, υποβοηθώντας την έκρηξη του σύγχρονου περιβαλλοντικού κινήματος. "Οι μέλισσες ήταν νεκρές", είπε για τις αποικίες της μελέτης. "Αναρωτιέμαι αν πρόκειται για μια επανάληψη της Σιωπηλής Άνοιξης. Τι άλλο χρειάζεται για να αποδείξουμε πως τα φυτοφάρμακα προκαλούν την διαταραχή CCD;"

Αυτό που χρειαζόμαστε είναι καλύτερα στοιχεία, και μέχρι στιγμής δεν τα έχουμε. Αυτό δε σημαίνει πως τα φυτοφάρμακα δεν αποτελούν πρόβλημα για την υγεία των μελισσών. Τα φυτοφάρμακα περνάνε στη γύρη και το νέκταρ των λουλουδιών, τα οποία παραμένουν τοξικά για τα έντομα, ένα χρόνο ή και περισσότερο μετά την εφαρμογή τους. Πιθανά η χρόνια έκθεση σε χαμηλά επίπεδα δηλητηρίων αποπροσανατολίζει τις μέλισσες, ή διακόπτει την παραγωγή προνύμφων ή τις αποδυναμώνει σε σημείο που προσβάλλονται ευκολότερα από κάποιες ασθένειες.

Από την άλλη, τα νεονικοτονοειδή θεωρούνται ασφαλέστερα για την άγρια ζωή και την ανθρώπινη υγεία από τα φυτοφάρμακα που αντικατέστησαν. Θεωρείται πως αν απαγορευτούν τα νεονικοτονοειδή, θα χρησιμοποιηθούν άλλα, πιο βλαβερά φυτοφάρμακα. Πράγμα καθόλου καλό για την μέλισσα, που πεθαίνει από πολλούς και διάφορους λόγους. Ανάμεσά τους και το στρες από την μετακίνηση των αποικιών σε μεγάλες αποστάσεις για την γονιμοποίηση διαφόρων καλλιεργειών ανά την Αμερική, πχ, και την φτωχή διατροφή, αφού χρησιμοποιούνται βιομηχανικά για τη γονιμοποίηση μονοκαλλιεργειών κάθε εποχή.



Μεταφέροντας τις κυψέλες

Μάλιστα, σε μέρη που έχουν απαγορευτεί τα νεονικοτονοειδή, όπως στην Γαλλία, την Ιταλία και την Γερμανία, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι πληθυσμοί της μέλισσας ανέκαμψαν. Και στην Αυστραλία, που έχει τις υγιέστερες κυψέλες παγκοσμίως και δεν έχει αναφερθεί ούτε μία περίπτωση CCD, τα νεονικοτονοειδή χρησιμοποιούνται ευρέως εδώ και μία δεκαετία. Όμως η Αυστραλιανή γεωργία δεν είναι τόσο βιομηχανοποιημένη όπως η Αμερικάνικη, όπου οι μελισσοκόμοι ζουν με το να σέρνουν πέρα δώθε τις κυψέλες τους από μονοκαλλιέργεια σε μονοκαλλιέργεια, ταΐζοντας τις μέλισσές τους μόνο ένα είδος νέκταρ. Στην Αυστραλία οι μέλισσες χρησιμοποιούνται βιομηχανικά μόνο σε ένα γεωργικό είδος. Στις αμυγδαλιές. Όμως δεν παρατηρούνται απώλειες σε αυτές τις αποικίες, παρόλο που χρησιμοποιούνται νεονικοτονοειδή στην καλλιέργεια της αμυγδαλιάς.
Το Varroa πάνω σε προσβεβλημένη μέλισσα.

Κάτι άλλο που δεν υπάρχει στην Αυστραλία, αλλά υπάρχει παντού στον υπόλοιπο κόσμο, είναι το σκουλήκι varroa, ένα πραγματάκι σαν τσιμπούρι που κολλάει στην μέλισσα και της ρουφάει στην κυριολεξία τη ζωή από μέσα της. Από τότε που ανακαλύφθηκε στην Αμερική, το 1987, η μελισσοκομία στην Αμερική άλλαξε δραματικά και αμετάκλητα. Αυτό το μικροσκοπικό ζωύφιο αποτελεί την κύρια αιτία θνησιμότητας των μελισσών στις Η.Π.Α. Οι απώλειες από CCD δεν συγκρίνονται στο ελάχιστο. Για πολλούς επιστήμονες και μελισσοκόμους, είναι το varroa και όχι το CCD που τους απασχολεί.

Σε πολλές περιπτώσεις, η θνησιμότητα των μελισσών οφείλεται σε μια σειρά παραγόντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους , αλλά θεωρείται όλο και περισσότερο πως το εκτοπαρασιτικό ζωύφιο Varroa είναι ο κύριος υπαίτιος των απωλειών. Και μέχρι να ασχοληθούμε σοβαρά με το θέμα, όσο και να απαγορευτούν τα φυτοφάρμακα, δε θα κάνει καμία διαφορά. Το πρόβλημα του μαζικού θανάτου ή της εξαφάνισης των μελισσών, είναι πολυποίκιλο, και έτσι πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Πηγές:

2 σχόλια:

vagelis Vlchs είπε...

Δεν νομίζω ότι είναι τυχαίο ή φυσικό γεγονός το ότι πεθαίνουν οι μέλισσες.. Πόλεμος είναι, για να μην υπάρχει τπτ φυσικό,να μην φτιάχνουμε τπτ με τα χεράκια μας και να εξαρτωμαστε στα πάντα από τις πολυεθνικές..

Natasa Zisopoulou είπε...

Από το καλοκαίρι και μέχρι πρόσφατα σε ένα μικρό μπαλκόνι που έχω, σε καθημερινή βάση έβρισκα μια μέλισσα είτε ψοφια είτε έτοιμη να ψοφήσει. Την μαζευα και την άλλη μέρα, πάλι το ίδιο. Στο μπαλκόνι το μόνο που έχω είναι μια σκάλα, τίποτα φαγωσιμο ή φυτά ώστε να τις προσελκυουν. Δεν μπόρεσα να εξηγήσω το φαινόμενο αλλά αν και ακούγεται χαζό νιώθω να υπάρχει κάποιο μήνυμα σε όλο αυτό...